Mabon

Vrijdag 22 September is het zover. De zon staat dan lijnrecht boven de evenaar, en de reis van zomer naar winter is dan halverwege. Voor veel moderne Heksen, Paganisten en Heidenen een uitgesproken moment om het officiële begin van de herfst aan te duiden.

Historisch gezien kunnen we niet veel zeggen over wat er in Noord-Europa rond dit jaargetijde voor de mensen gebeurde. September heette bij de Saksen ”Heillige maand”. We kunnen inschatten dat er in deze periode een groot deel van de oogst werdt binnengehaalt ter voorbereiding van de winter. Ook is het een nuttige periode om het jachtseizoen te openen op veel geliefde prooidieren, zoals herten die bij elkaar komen om maatjes te vinden om mee te paren.

 

Uiteindelijk is het voor mij nu vooral interessant om te kijken naar de filosofische lading van dit jaargetijde. De kracht van de zon is ver voorbij haar hoogtepunt, en gaat voorlopig alleen nog maar verder afzwakken. De nachten worden steeds langer, het groen dat we zien gaat in grote mate afsterven. Een kleurrijk spektakel voor zij die het willen zien. Tinten geel en bruin dansen door de lucht en onwetend over de angst die wij met de dood associëren.

We bereiden ons voor op de winter. We kijken of we alles hebben bereikt wat we wilden bereiken tijdens de warme maanden, en pakken die laatste kansen nog even. Alles om een stabiele basis te hebben voor de donkere maanden.

Ik ben dit jaar bang, bang van wat er gaat gebeuren wanneer ik terugkijk, wanneer ik reflecteer.

 

Advertenties

Jotun

We leven in een samenleving die aanmoedigt tot abolutistisch en vooral op binair denken. Het is zwart of wit, ons of hun, vriend of vijand. Dit is een manier van denken die naar mijn mening onrecht doet aan de complexiteit en gelaagdheid van de realiteit. Helaas zie ik veel hiervan ook onbewust doorslippen in het Heidendom zoals dat vandaag bestaat. De Azen en/of de Wanen zijn de goeierikken en de Jotun zijn de boeven. Veel hiervan kan tot op zekere hoogte worden ondersteund door de Edda’s, die eeuwen na de bekering van de laatste tak van het Germaans Heidendom geschreven zijn als poezïe. De natuur is niet binair, waarom zouden de Goden dat wel zijn? Daarom doe ik hier een poging iets meer te leren over de Jotun.

Wie zijn de Jotun?

Jotun zijn wezens uit de Edda’s en daarmee een groot onderdeel van de moderne heropleving van het Germaans Heidendom. Het woord wordt vaak vertaald als ”Reuzen”, maar anders dan die term impliceert zijn de Jotun niet gedefineerd als zijnde enorm groot. Veel ervan zijn gedaantewisselaars die hun formaat kunnen aanpassen naar hun believen. Ze worden in de Mythes vaak gepresenteerd als een stam entiteiten die op gelijke voet van bestaan zijn als de Goden van de Azen en de Wanen. En dienen meestal als vijanden.

Het woord Jotun lijkt af te stammen van termen die zoveel als verslinden of vraatzucht betekenen. Andere termen die vaak enigszins inwisselbaar worden gebruikt zijn Thursen en Ettin. Thurs lijkt verwant te zijn aan ”’dorst”, eventueel is er een link te leggen met ”bloeddorstig”, of met de vraatzucht die je met Jotun kan zien. Ettin (Oud-Engels) kan je ook verbinden met ”Eten”.  Op basis van die etnologie zou je dus kunnen denken aan een verslindende macht ten opzichte van de Azen die bouwen en de Wanen die laten groeien. Dit komt overeen met een brede UPG die ik lang had. Vooral voor Fenhir, die je als verpersoonlijking van Entropie kan zien. Alles vervalt uiteindelijk in chaos, de Azen en Wanen houden dat verval tegen, maar de Jotun  verspoedigen heb.

De aan ons bekende vorm van een Trol is volgens veel historici een latere versie van hetzelfde soort entiteit.

 

De Jotun als geheel worden vaak gezien als groot, dom, kinderlijk en lelijk. Maar de meeste Jotun die enigszins diepgang krijgen in de verhalen zijn enorm anders. Beter beschreven Jotun zijn vaak juist erg wijs en listig.

specifieke Jotun en hun rol

  • Mijmeraar. Tot niemands twijfel mijn persoonlijke favoriet. In hoeverre hij een Jotun is word, zoals te verwachten was, niet duidelijk afgebakend beschreven. Er wordt breed aangenomen dat hij de broer van Bestla is, en daarmee de oom van Wodan. Hij wordt als gijzelaar van de Azen naar de Wanen gestuurd, maar in veel lijsten en Kennings en dergelijke komt een veel sterkere link tussen Mijmeraar en de Jotun gemaakt. Zo wordt er bijvoorbeeld genoemd dat zijn (andersinds ongenoemde) zonen spelen tijdens ragnarok. En een aantal Jotun uit andere bronnen hebben een verwijzing naar Mimir in hun naam staan.  In ieder geval wordt de Mijmeraar nergens beschreven als ook maar een beetje een vijand van wie dan ook. Volgens mij staat hij te ver af van de ”dagelijkse politiek” van Goden om zich echt verbonden te weten met Aas, Waan of Jotun. Mijmeren en wijsheid laten zich niet tegenhouden door zaken als ethiek of groepsidentiteit.
  • Utgard-Loki. Dit figuur komt maar in 1 verhaal voor, maar hij is wel enorm intressant. Wodan, Loki, Donar en Donar’s nieuwe hulpje Thjalfie zijn op reis om Utgard-Loki uit te dagen. Utgard-Loki is de leider van het kasteel Utgard (buiten-de-tuinen, zegmaar wildernis) in Jotunheim. Eenmaal aangekomen voeren de vier verschillende proeven af, die ze allemaal jammerlijk falen. Wanneer ze verslagen vertrekken laat Utgard-Loki hen weten dat de proeven in werkelijkheid onmogelijk moeilijk waren, en dat het alle Jotun bevreeste om te zien hoe dicht bij zij ieder toch bij de overwinning waren gekomen. Door zijn magie zorgt Utgard-Loki ervoor dat de vier hem al niet meer kunnen bereiken, omdat hij bang is dat een daadwerkelijke strijd het einde van hem en de zijnen zou betekenen. Één ding wat natuurlijk direct opvalt is de naam Loki, vooral aangezien de bekende Loki zelf ook één van de Jotun is. Maar over hoe deze link zou kunnen zitten kunnen we alleen maar eindeloos speculeren. Wat mij veel meer intresseert is hoe deze Jotun in dit verhaal hun macht gebruiken om Donar, Wodan en zelfs Loki te slim af te zijn. Volgens dit verhaal weten de Jotun concepten als wildvuur, ouderdom en gedachte te personaliseren. Ze laten Donar drie enorme teugen uit de oceaan drinken, (van vloed naar eb). Zonder zelf een directe confrontatie te riskeren testen ze de machten van hun vijanden tot het uiterste. Deze Jotun zijn dan wel de vijand van de Goden, maar zeker niet dom of kortzichtig.
  • Aegir, oftewel de zee. Aegir is, zoals past bij de zee, niet in ”goed of slecht” in te delen. (je vijand is je vriend, hij kan zo lief onschuldig zijn en soms zo nietsontziend) Hij en zijn vrouw vernietigen schepen en laten zeelui, ver van huis, verdrinken. Maar vervolgens mogen die zeelui wel in zijn hal feest vieren en mede drinken. Hij is bij de Lokesanne gastheer voor de Azen. Hij is een oude, enge natuurkracht. Maar wordt nergens gezien als vijand van de Azen of van de mensen. Hij is simpelweg ”anders”.
  • Loki, één van de complexste figuren van de Edda’s. Vooral omdat het moeilijk is in te schatten hoeveel van zijn karakter zoals beschreven toegevoegd of gewijzigd is om van Loki een ”Satansfiguur” te maken. Hij is de zoon van Laufney, een vrouwlijke Jotun. In de Edda’s is hij een duidelijke ”Trickster”, door allerlei streken weet hij zichzelf en anderen meermaals in enorme problemen te brengen, maar weet hij ook vaak voor zichzelf en de Azen grote prijzen binnen te slepen. Hij moet vaak de hete kastanjes uit het vuur halen.  Het verhaal over hoe hij Baldr laat doodschieten is waarschijnlijk een latere toevoeging maar nogsteeds voor veel Heidenen om hem a-historisch en onrealistisch als een absoluut kwaad te zien. Ik zal later waarschijnlijk nog een post aan hemzelf en zijn nageslacht wijden, want hij is enorm intressant.

Vergelijking Jotun met Titanen

In de Griekse mythologie kennen we de Titanen. In feite de Goden voordat Zeus en zijn olympianen aan kwamen. De Titanen worden gepresenteerd als ondenkbaar oude entiteiten die vaak nog machtiger zijn dan de Goden, en gewoon zo ver van de mensheid en haar nukken afstaan dat ze onkenbaar voor ons zijn. Als voorbeeld is Chronos, de oorspronkelijke Vadertje Tijd.  Wanneer je de Jotun gelijksteld met de Titanen is er een duidelijk beeld te maken. Er zijn eerst entiteiten die geen voor de mens kenbaar of leefbare orden vertegenwoordigen. Hun aard staat dermate ver van ons af dat een wereld door hun gedomineerd fysiek niet leefbaar is voor de mens. Dan stapt er een groep Goden naar voren die, door moord en doodslag, de dan-huidige wereld vernietigen om een nieuwe te bouwen waar de mens wél een mogenlijkheid in is. De overgebleven oude krachten willen naar gelang hun aard deze wereld weer vernietigen om terug te keren in de, voor hun, natuurlijke toestant van chaos.

 

 

Ik vraag mij altijd af, hoeveel lijkt het systeem dat de Edda’s beschrijven daadwerkelijk op datgene wat er in Ijsland werdt gelooft? En hoeveel lijkt dat dan weer op wat er eeuwen eerder hier werdt gelooft? Het idee van potentieel vernietigende machtige natuurwezens is iets wat waar ik zeker wel van geloof dat het inerhent onderdeel is van het Germaans Heidendom. En ook dat er veel machtige entiteiten bestaan die buiten de aan ons bekende manieren van defineren en identificeren staan. Entiteiten die simpelweg geen duidelijk afgebakende plek hebben in ons huidige bewustzijn. Dat maakt ze niet altijd onkenbaar, maar het betekend dat je zelf net even wat meer werk eraan hebt.

Dat gezegd hebbende, adviseer ik iedereen om te bedenken dat wij, als mensen, zelf verantwoordelijk zijn voor met welke entiteiten we proberen een band op te bouwen. Ik denk niet dat wij concepten als vijandschap zomaar op de interGodennlijke relaties kunen plaatsen. Wij hebben alleen ons eigen perspectief, beinvloedbaar door het perspectief van anderen. Wanneer iemand zegt met Jotun te werken, en jij voelt je aangevallen. Dan is er een goede kans dat die ander een ander concept van Jotun kent dan jij. Dit is een kans om je perspectief uit te dagen en eventueel uit te breiden. Neem die kans!